Czemierniki

W malowniczej Dolinie Tyśmienicy leży gmina Czemierniki, perła w rejestrze zabytków województwa lubelskiego. Dzisiejsza wieś Czemierniki, to niegdyś miasto o znacznej randze. Posiadłość rodu Firlejów, nad którą górowały dwie perły architektury – zamek i kościół. Obie budowle do dziś cieszą oczy turystów i mieszkańców tego urokliwego miejsca.

 

Złoty czas Firlejów

Nazwa Czemierniki wywodzi się od rosnących na tych terenach trującej rośliny „ciemiernik”. Udokumentowana historia Czemiernik sięga początków XIV w., gdzie to mowa jest o wsi liczącej 840 mieszkańców i kościoła pw. św. Stanisława. Jednak prawdziwy rozwój wsi nastąpił po roku 1509, gdy Czemierniki wraz z przyległymi: Skokami, Wolą Suchą i Wygnanowem, stały się własnością rodu Firlejów, który miał ten teren w posiadaniu aż do końca XVII wieku. W tym właśnie czasie Czemierniki uzyskały prawa miejskie i stały się ważnym ośrodkiem handlowo-usługowym między Lubartowem, Parczewem i Radzyniem Podlaskim.

Na lata panowania w Czemiernikach Firlejów przypada powstanie dwóch architektonicznych arcydzieł. Powstaje tu kościół pw. św. Stanisława, którego budowa zakończona została w 1612 roku. Kościół jest piękny, monumentalny z dwiema wieżami i unikatowym portykiem nad głównym wejściem. Piękna barokowa bryła skrywa wewnątrz siedemnastowieczną chrzcielnicę z kolorowego marmuru i dwie kropielnice kamienne przypominające okres starorzymski.

Na wyposażeniu kościoła znalazły się też ufundowane przez biskupa płockiego, budowniczego kościoła i pana Czemiernik – Henryka Firleja – złota monstrancja wysadzana kamieniami, ornat tkany złotem, lichtarze, i krzyż srebrny, wszystko z nazwiskiem biskupa.
Zresztą kościół gromadził przez lata więcej skarbów, będących darami innych możnych fundatorów. Wśród nich: konfesjonał jesionowy, ornaty, witraże wyobrażające św. Piotra i Pawła, św. Stanisława i Ludwika. W świątyni stanął zabytkowy marmurowy ołtarz ze złoceniami i herbami Firlejów, a jego wierze wieńczą dwa dzwony.

Po ukończeniu budowy kościoła Henryk Firlej wznosi w Czemiernikach dzieło swego życia, zamek, który nazywany jest arcydziełem sztuki późnorenesansowej w Polsce. To willa włoska z zespołem fortyfikacji bastionowej typu starowłoskiego, dzięki której Szymon Starowolski w

„Opisaniu Królestwa Polskiego za Zygmunta III…” stawiał Czemierniki w rzędzie najpiękniejszych miast Lubelszczyzny: „… dla piękności ogrodów i wspaniałego pałacu…” Do zamku droga prowadzi wąską groblą miedzy dwoma stawami. Budowlę otoczał ogród o koncepcji szachownicy, który zachwycał gości i uchodził za najpiękniejszy w Polsce. W rezydencji tej przez kilka jesiennych miesięcy na przełomie lat 1625 – 26 przebywał Zygmunt III Waza z rodziną. Po tej wizycie nad drzwiami frontowymi pałacu pozostała tablica z łacińską inskrypcją.

 

Bliźniacze losy pałacu i osady

Przez kolejne wieki, pałac, jak i same Czemierniki przechodziły różne losy. Czasy świetności, którymi charakteryzowała się epoka Firlejów, jednak minęły. Pałac w rękach kolejnych właścicieli ( Humięckich, Radziwiłów, Krasińskich, Raczyńskich) był modernizowany, remontowany, raz strawił go pożar. Po odbudowie budowla zyskała nowy wizerunek. Po jego światowym stylu, wypracowanym przez Firlejów, niewiele pozostało, szczególnie w wystroju wnętrz.

Miasto Czemierniki, tak samo jak włoska willa Firlejów przechodziła przez kolejne właścicielskie ręce. Dodatkowe piętno odcisnęły burzliwe dzieje naszego kraju w 1655 roku Czemierniki zostały zniszczone przez Szwedów-pałac jednak nie został zdobyty. W okresie Powstania Styczniowego na terenie Czemiernik odbywały się walki powstańcze kawalerii płk. Adama Zielińskiego. Skutkiem tego jest carski ukaz odbierający Czemiernikom prawa miejskie. Osadą pozostały do dziś.

W I poł. XX wieku czemiernicki pałac najpierw zdewastowały wichry wojny. Potem jego los na wiele lat przypieczętowało powojenne uwłaszczenie i przeznaczenie zabytku na działalność Państwowego Domu Dziecka. W rękach deficytowej państwowej placówki pałac niszczał, jego dewastacja postępowała.
W chwili obecnej trwają prace mające na celu przywrócenie blasku willi pałacowej możnego rodu Firlejów. Jest szansa, że marzenia o Palazzo in Fortezza wreszcie się urzeczywistnią